Poet, poetry, film and literature review.

၁)
မွတ္မွတ္ရရ ျပန္ေျပာရမယ္ဆို ခ်င္းတြင္းထဲမွာျဖစ္ပါတယ္။
ျမင့္သန္းဘာသာျပန္တဲ့ ေဘာ(လ)ဇက္နဲ႕ အပ္ခ်ဳပ္သမကေလးကို ေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။
အခန္းဆက္ေဖာ္ျပထားခဲ့တာဆိုေတာ့ ျပတ္ေတာင္း၊ ျပတ္ေတာင္းနဲ႕ ရွိေနခဲ့ရာက
ျပီးခဲ့တဲ့လထဲမွာ လံုးခ်င္းအေနနဲ႕ ထြက္လာတဲ့အခါမွာေတာ့ အစက ဆံုးသည္အထိ
ျပန္ဖတ္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီမွာပဲ ျမင့္သန္းရဲ႕ ေဘာ(လ)ဇက္နဲ႕ ေတြ႕ဆံုခဲ့ရေတာ့တာပါပဲ။

၂)
ေဘာ(လ္)ဇက္နဲ႕ အပ္ခ်ဳပ္သမားကေလး၀တၳဳရဲ႕ မူရင္းစာေရးဆရာက Dai Sijie ဆိုတဲ့
စာေရးဆရာျဖစ္ပါတယ္။ မူရင္းနာမည္က Balzac et la Petite Tailleuse chinoise ျဖစ္ျပီး အဂၤလိပ္အမည္က Balzac and the Little Chinese Seamstress ျဖစ္ပါတယ္။
ဒီ၀တၳဳဟာ သူရဲ႕ ပထမဆံုးလက္ရာျဖစ္ျပီးေတာ့ ၂၀၀၀ျပည့္ႏွစ္က ထြက္ရွိထားခဲ့ပါတယ္။
စာအုပ္ေနာက္ခံနဲ႕ စာေရးသူရဲ႕ဘ၀ဟာလည္း ဆက္စပ္လ်က္ရွိေနပါတယ္။
ဒီစာအုပ္ဟာ သူ႔ရဲ႕ semi-autobiographical ျဖစ္ေနခဲ့တဲ့ အတြက္ေၾကာင့္လည္းျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၅၄က စီခၽြမ္ျပည္နယ္မွာ ေမြးဖြားလာခဲ့တဲ့ စာေရးဆရာ Dai Sijie ဟာ လူလတ္တန္းစား
မိဘကေနဆင္းသက္လာခဲ့ရသူျဖစ္ျပီး သူ႕ရဲ႕အလယ္တန္းေက်ာင္းသားဘ၀ျဖစ္တဲ့
(၁၉၇၁ခုႏွစ္နဲ႕ ၁၉၇၄ခုႏွစ္ၾကားကာလ) အခ်ိန္မွာ တရုတ္ႏိုင္ငံရဲ႕ အလွည့္အေျပာင္း
ယဥ္ေက်းမႈေတာ္လွန္ေရးကာလကို ျဖတ္သန္းခဲ့ရပါတယ္။ သူကိုယ္တိုင္လည္း
ျပန္လည္ပညာေပးခံဘ၀နဲ႔ ေက်းလက္ကို ေရာက္ရွိခဲ့ရပါတယ္။ ဒီကာလကို
ျဖတ္သန္းခဲျပီးတဲ့ေနာက္ ေက်ာင္းဆက္လက္တက္ခြင့္ရျပီးေတာ့ ဘြဲ႕ရတဲ့ အထိ
ေက်ာင္းဆက္တက္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၈၄မွာေတာ့ ျပင္သစ္ပညာသင္ဆုကိုရရွိခဲ့ျပီး ျ
ပင္သစ္ကိုေရာက္သြားခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ စာေရးဆရာအျပင္ ဇာတ္ညႊန္းေရးဆရာနဲ႕
ဒါရိုက္တာတစ္ဦးလည္း ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၀၀ျပည့္ႏွစ္မွာ Balzac and the Little Chinese
Seamstress ထြက္လာခဲ့ျပီးေတာ့ ၂၀၀၂ခုႏွစ္မွာ ရုပ္ရွင္ရိုက္ခဲ့ပါတယ္။
သူကိုယ္တိုင္ေရးခဲ့တဲ့ စာအုပ္ကို သူကိုယ္တိုင္ကပဲ ဒါရိုက္တာလုပ္ျပီးရိုက္ခဲ့တာပါ။

စာအုပ္ကိုေတာ့ ျပင္သစ္လိုစတင္ေရးသားခဲ့တာျဖစ္ျပီးေတာ့ ၂၀၀၁ခုႏွစ္မွ အဂၤလိပ္လို
ထြက္လာခဲ့ပါတယ္။ ျမင့္သန္းကေတာ့ ဘယ္မူကေန ဘာသာျပန္ခဲ့သလဲ ေဖာ္ျပမထားခဲ့ပါဘူး။
အဂၤလိပ္လိုေရးသားထားတဲ့ စာအုပ္ကေနျပန္ဆိုခဲ့တယ္လို႕ ယူဆရဖြယ္ရွိပါတယ္။
ဘာသာေပါင္း ၂၅မ်ိဳးအထိ ျပန္ဆိုထုတ္ေ၀ခဲ့တဲ့ ဒီ၀တၳဳဟာ ေအာင္ျမင္မႈရရွိခဲ့သလို
ရုပ္ရွင္ကလည္း ေအာင္ျမင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒီစာအုပ္နဲ႕နာမည္ၾကီးသြားခဲ့တဲ့ Dai Sijie ဟာ ၂၀၀၃ခုႏွစ္မွာ Le Complexe de Di စာအုပ္
ဆက္လက္ေရးသားခဲ့တယ္။ Mr. Muo’s Traveling Couch အမည္ရျပီး အဂၤလိပ္လို
ထြက္ထားပါတယ္။ ၂၀၀၇မွာေတာ့ Par une nuit où la lune ne s’est pas levée စာအုပ္
ထြက္ထားခဲ့ျပီး အဂၤလိပ္လို မထြက္ထားခဲ့ေသးပါဘူး။ အဂၤလိပ္လိုေတာ့ By night the
moon has not risen လို႕ အမည္ရမလား မေျပာတတ္ပါ။ တတ္သိသူမ်ား ျပင္ႏိုင္ပါတယ္။
သူရဲ႕စာအုပ္ေတြရဲ႕ အသြားအလာကိုၾကည့္ရင္ ေမာ္ေခတ္ကို ျဖတ္သန္းခဲ့သူတစ္ေယာက္က
ရွိေနခဲ့ေခတ္အေျခအေနကို အေသာေဖာက္ျပီး ျပန္ေျပာထားခဲ့တာမ်ိဳးေတြေတြ႕ရပါတယ္။
တစ္ခ်ိန္တုန္းကေတာ့ စိတ္ညစ္စိတ္ပ်က္စရာ အခုျပန္ေျပာေတာ့ ရယ္ေမာစရာ ဆိုသလိုမ်ိဴး။

၃)
ဒီစာအုပ္ရဲ႕ ျမန္မာဘာသာျပန္မွာပါတဲ့ ျမင့္သန္းရဲ႕အမွာစာကို
အနည္းငယ္ဖတ္ၾကည့္ဖို႕ေတာ့ လိုပါတယ္။ စာအုပ္ဘာသာျပန္နဲ႕ပတ္သက္ျပီး
စိုးရိမ္စိတ္သိပ္မရွိခဲ့ဘူးလို႕ ဆိုရမွာျဖစ္ေပမယ့္ မလိုလားအပ္တဲ့ အေခ်အတင္ေျပာမႈမ်ိဳးကို
မျဖစ္ေစဖို႕ ၾကိဳတားခဲ့တယ္လို႕ ထင္ရပါတယ္။

တရုတ္ရဲ႕ ယဥ္ေက်းမႈေတာ္လွန္ေရးကာလမွာ ျဖစ္ခဲ့တာေတြထဲက
အမွီးအေမွာက္မတည့္မႈေတြ စာအုပ္မွာပါ၀င္ေနတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္လည္းျဖစ္ပါမယ္။
ေနာက္တစ္ခ်က္က ျမင့္သန္းက သူရဲ႕လက္ရွိရပ္တည္ေနမႈအေနအထားကို သူဘာသာျပန္လိုက္တဲ့
စာအုပ္အေနအထားနဲ႕ ေရာေႏွာပစ္မွာကိုလည္း မလိုခ်င္ခဲ့ဘူးလို႕ထင္ပါတယ္။

‘ စာဖတ္သူမ်ားအေနျဖင့္ သေဘာထားၾကီးၾကီး ဖတ္မိရန္လည္းလိုပါမည္။
ကာလတရားအေျခခံကာ မွန္ကန္ခဲ့သည့္အျမင္မ်ားကို နင္ပဲငဆဟု သေဘာထားကာ
အျပစ္မျမင္ေစခ်င္ပါ…. ‘လို႕ ျမင့္သန္းက ဆိုပါတယ္။

‘အထူးသျဖင့္ တရုတ္ျပည္သူ႕သမၼတႏိုင္ငံတြင္ တမဟုတ္ျခင္း ေျပာင္းလဲရန္ အားထုတ္ေနသည့္
ကာလအတြင္းက ျပန္လည္ပညာေပးေရးအစီအစဥ္မ်ားကို အဆိုးျမင္ရႈေထာင့္က မျမင္မိရန္
လိုသည္။ စင္စစ္ ထိုအခါကာလက ရင္ဆိုင္ခဲ့ရေသာ အခက္အခဲမ်ားမွာ ယေန႔ကာလ၏
တိုးတက္ဖြံ႕ျဖိဳးမႈအစုစုအတြက္ အရင္းအႏွီးျမဳပ္ႏွံခဲ့မႈမ်ားသာ ျဖစ္ပါသည္’
ျမင့္သန္းက ေရးထားခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ဟုတ္ကဲ့။ ျမင့္သန္းက သူဟာ ျခံစည္းရိုးခြထိုင္ထားသူ
မဟုတ္ဘူးလို႕ ေျပာထားခဲ့တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

၄)
အလယ္တန္းေက်ာင္းသားအဆင့္သာရွိေသးတဲ့ လူးဆိုတဲ့လူငယ္တစ္ေယာက္နဲ႕
ကၽြန္ေတာ္လို႕နာမ္စားခံထားတဲ့( မူရင္းစာေရးသူ Dai Sijie ျဖစ္ပါတယ္) တို႕ ေက်းလက္ကို
ပညာေပးခံခဲ့ရတဲ့ အေနအထားနဲ႕ ဇာတ္လမ္းကို စဖြင့္ပါတယ္။

တေယာတလက္နဲ႕ လူငယ္ႏွစ္ဦးဟာ လယ္သမားၾကီးေတြရဲ႕ ပညာေပးမႈကို စတင္ခံစားခဲ့ရပါတယ္။
တေယာကို တေယာမွန္းမသိတဲ့ လယ္သမားေတြဟာ အျပန္ျပန္အလွန္လွန္ၾကည့္ရႈစစ္ေဆးျပီးတဲ့
ေနာက္မွာေတာ့ တေယာဆိုတဲ့ ဒီတူရိယာဟာ ဘူဇြာေတြရဲ႕ ကေလးကစားစရာလို႕ သတ္မွတ္ျပီး
မီးရိႈ႕လိုက္ဖို႕ ဆံုးျဖတ္လိုက္ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာပဲ လူးက ၀င္ေျပာျပရပါေတာ့တယ္။
‘ရဲေဘာ္ၾကီး ဒါဟာ တူရိယာ ပစၥည္းတစ္ခုပဲ ‘တဲ့။ သူ႕သူငယ္ခ်င္းဟာလည္း ဂီတပညာရွင္လို႕
ဆက္ရႊီးပါတယ္။ သူတို႕အဖို႕ေတာ့ တေယာဘာမွမျဖစ္ေရးဟာ အဓိက အခ်က္ျဖစ္ေနပါတယ္။
ေသခ်ာေအာင္ မိုးဇတ္ရဲ႕ဆိုနာတာကို တီးျပမယ္ဆိုေတာ့ လယ္သမားၾကီးေတြက
မိုးဇတ္ဆိုတာမသိ၊ ဆိုနာတာ ဆိုတာ မသိ။ အခက္ေတြ႕ေတာ့တာပါပဲ။ ဒါကိုလည္း လူးကပဲ
ေျဖရွင္းေပးလိုက္ပါတယ္။

‘ဥကၠဌၾကီးေမာ္အား မိုးဇတ္က သတိတရရွိေနျခင္း’တဲ့။
မိုးဇတ္က ေမာ္ကိုအျမဲတမ္းပဲသတိတရရွိေနသလားလို႕ လယ္သမားၾကီးကေမးေတာ့
လူးက အျမဲတမ္းပဲလို႕ ျပန္ေျဖပါတယ္။ သီခ်င္းကိုတီးျပေတာ့ နားမလည္ေပမယ့္ သေဘာက်ျပီး
တေယာျပန္ရသြားခဲ့ပါတယ္။

ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ သူတို႕အလုပ္ၾကမ္းေတြလုပ္ၾကရပါတယ္။ သူတို႕ပါလာတဲ့
ႏိႈးဆက္နာရီကလည္း လယ္သမားေတြအတြက္ အေတာ္အထူးအဆန္းျဖစ္ေနခဲ့ျပီးေတာ့
ေနာက္ေန႕ေတြမွာ တရြာလံုးကလူေတြ သူတို႕တဲထဲက နာရီၾကည့္ျပီးမွ လယ္ထဲဆင္းတတ္တာကလည္း
အေလ့အက်င့္ျဖစ္သြားခဲ့ပါတယ္။

ရြာကလူေတြက အႏုပညာေတာ့၀ါသနာပါတယ္။ လူငယ္ႏွစ္ေယာက္ေျပာျပတဲ့ ရုပ္ရွင္ေတြ
နားေထာင္ျပီး သေဘာက်လို႕ေနတယ္။ တစ္ေန႕ေတာ့ ရြာကေန အသြားအျပန္ေလးရက္ၾကာမယ့္
ျမိဳ႕ဆီကို ေစလႊတ္ျပီးရုပ္ရွင္ၾကည့္ခိုင္းတယ္။ ျပန္လာရင္ ၾကည့္ခဲ့တဲ့ရုပ္ရွင္အေၾကာင္းျပန္ေျပာ။
ဒီအခ်ိန္ဆို တစ္ရြာလံုးကလူေတြက တစ္ေနရာမွာစုျပီး လူငယ္ႏွစ္ေယာက္ေျပာျပတဲ့
ရုပ္ရွင္အေၾကာင္း နားေထာင္ၾကရစျမဲ။ ငိုစရာရွိငို၊ ရယ္စရာရွိၾကရင္း။
ဒီလိုသက္သာရာေလးေတြလုပ္ေနရသလို မစင္ပံုးထမ္းရသလိုအလုပ္ေတြလည္း လုပ္ရျမဲ။

ဒီလိုေနရင္းက အပ္ခ်ဳပ္သမကေလးနဲ႕ေတြ႕တယ္။ လူးက ေကာင္မေလးကို သေဘာက်တယ္။
ဒါေပမယ့္ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႕အလွမ္းေ၀းတယ္လို႕ သူကယူဆတယ္။ သံေယာဇဥ္ေတာ့ စျဖစ္သြားတယ္။

ေလးလံုးနဲ႕ ဆက္ေတြ႕တယ္။ ေလးလံုးစီက ဖြက္ထားတဲ့ ေသတၱာဟာ လူငယ္ႏွစ္ေယာက္အတြက္
စိတ္၀င္စားစရာ။ ဒီေသတၱာထဲမွာ တားျမစ္ထားတဲ့ စာအုပ္ေတြရွိမယ္လို႕ သူတို႕ထင္ေနတယ္။
စာနဲ႕ ေပနဲ႕ ေ၀းေနတဲ့သူတို႕ႏွစ္ေယာက္အတြက္ စာအုပ္ဟာ ငတ္မြတ္စရာ။
ေလးလံုးဆီမွာရွိေနခဲ့တာေတြကလည္း စာအုပ္ေတြပါပဲ။ ဒီစာအုပ္ေတြကို ရႏိုင္ဖို႕ၾကိဳးစားရာက
ျပင္သစ္စာေရးဆရာ ေဘာ(လ)ဇက္နဲ႕ ေတြ႕ခဲ့ၾကရေတာ့တာပါပဲ။ ေလးလံုးဆီမွာရွိေနတဲ့
စာအုပ္ေတြထဲက ေဘာ(လ)ဇက္တစ္အုပ္သာ ရခဲ့တယ္။ ေဘာ(လ)ဇက္ရဲ႕ ၀တၱဳေလးငါးအုပ္၊
ဗစ္တာဟူးဂိုး၊ စတန္ဒါးလ္၊ ဒူးမားစ္၊ ဖေလာ္ဘဲ၊ ေဘာ္လဒဲ၊ ရိုမိန္းေရာလင္န္၊ ရူးဆိုး၊
ေတာ္စတိြဳင္း၊ ဂိုဂိုးလ္၊ ေဒါ့(စ)တို ယက္စကီး၊ ဒစ္ကင္စ္၊ ကစ္ပလင္နဲ႕ အယ္မလီ ဘရြန္တီ တို႕ရဲ႕
စာအုပ္ေတြ ေလးလံုးဆီမွာရွိေနခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတို႕အဖို႕ေတာ့ ေဘာ(လ)ဇက္ရဲ႕
စာအုပ္တစ္အုပ္နဲ႕တင္ အရာရာဟာ ေျပာင္းလဲသြားေစႏ္ိုင္ခဲ့ပါတယ္။

သူတို႕ႏွစ္ေယာက္အတြက္လည္း မေမွ်ာ္လင့္တဲ့အေျခအေနေတြကို ေဘာ(လ)ဇက္ဆီကေန
ရသြားခဲ့ပါတယ္။ အပ္ခ်ဳပ္သမကေလးလည္း ယဥ္ေက်းတဲ့ျမိဳ႕သူတစ္ေယာက္ျဖစ္ဖို႕
အေ၀းကို ထြက္သြားခဲ့ပါတယ္။ ေဘာ(လ)ဇက္ေၾကာင့္ပါပဲ။ မိန္းမတစ္ေယာက္ရဲ႕အလွဟာ
တန္ဖိုးျဖတ္မရဘူးဆိုတာကို ေဘာ(လ)ဇက္ဆီက နားလည္ခဲ့တယ္လို႕ အပ္ခ်ဳပ္သမကေလးက
ေျပာစကားကို လူးက ျပန္ေျပာျပျခင္းနဲ႕ ဇာတ္လမ္းကို အဆံုးသတ္ထားခဲ့ပါတယ္။

၅)
ဇာတ္လမ္းကေလးကေတာ့ အဲတာပါပဲ။ တကယ္ျဖစ္ခဲ့တာေတြကို အေရးအဖြဲ႕ေကာင္းတဲ့
စာေရးဆရာတစ္ေယာက္က ျပန္ေရးျပတဲ့အခါမွာ စိတ္ပ်က္စရာေတြ၊ ၾကည္ႏူးစရာေတြ၊
ဟာသျဖစ္စရာ၊ ေၾကကြဲစရာ၊ လြမ္းဆြတ္စရာေတြကို ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။
ျမင့္သန္းၾကိဳေျပာထားခဲ့သလို ႏွစ္ဦးသားညားၾကေလသတည္းဆိုတဲ့ မူကိုအေျခခံျပီးေရးတဲ့
အေပ်ာ္ဖတ္၀တၳဳပံုစံမ်ိဳးကို စာအုပ္မွာ ေတြ႕ရမွာမဟုတ္ပါဘူး။

ဘာသာျပန္စာအုပ္အေနနဲ႕ အေတာ္ဖတ္ေကာင္းတဲ့ ၀တၳဳျဖစ္ပါတယ္။
တစ္ခုေတာ့ ရွိပါတယ္။ တရုတ္စာေရးဆရာက ျပင္သစ္လိုေရးထားျပီး အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္ကတဆင့္
ျမန္မာဘာသာျပန္ခဲ့တဲ့အထဲမွာ ဒါေပတဲ့တို႕ လိုျမင့္သန္းရဲ႕ေလေတြကို
သည္းခံေဘးဖယ္ျပီး ဇာတ္လမ္း၊ ဇာတ္သြားအေနနဲ႕ မဖတ္ႏိုင္ဘူးဆိုရင္ေတာ့….